Հայ Աւետ. Բեթէլ Եկեղեցիի Պատմականը 90 Ամեակ

Երբ կը գրուին այս էջերը, Բեթէլ եկեղեցիի հիմնադիրները երկինքէն կը նային Աստուծոյ այս տունին, որուն համար որպէս ուղի ճշդեցին սէր Ամենակալին եւ Հայրենի հողին նկատմամբ:

Հիմնադիրները Հալէպի Հայ Աւետարանական Բեթէլ եկեղեցիին նուիրեալ այն մարդերն էին, որոնք իրենց հօտին նման երկրէն անճիտուած եկած էին Արաբական Սուրիոյ հիւրընկալ այս ափը, որ իրաւ ովասիս մը եղաւ Հայութեան համար: Այս եկեղեցիին հիմնադիրները մինչ կը ծառայէին վասն մխիթարութեան մեր ժողովուրդին, ունէին երկիր վերադարձի յոյսը իրենց հոգիներուն:

Բայց ահա, անցած են 90 տարիներ այդ օրէն ասդին, ու տարագիր այս հօտը թէեւ մնացած ասպնջական այս հողին վրայ, չէ վերադարձած երկիր, բայց հետեւելով Բեթէլ եկեղեցիի հովիւներուն տուած արեւելումին շարունակ հատած է իր մարմնական աչքերը՝ Հայրենիքին, եւ հոգեւոր աչքերը առ բարձրեալն Աստուծոյ:
Հայ Աւետարանական Բեթէլ եկեղեցին Աստուծոյ այն տունն է, որ անցնող 90 տարիներու ընթացքին ունեցած է 19 մնայուն հովիւներ եւ պարբերաբար այցելու գործիչներ, որոնք Հայ հաւատացեալին մխիթարանքը եղած են ու երբեւէ չեն թերացած իրենց ժողովրդանուէր եւ Աստուածահաճոյ գործունէութեան բոլոր օրերուն մէջ:
Ու եթէ, անոնք իրենց ամենօրեայ խօսքով ու գործով քարոզած են Տէր Յիսուս Քրիստոսի ուսուցմունքները, երբեք չեն մոռցած, որ իրենց ժողովուրդը Հայ տարագիրն է, ուստի չեն մոռցած որ Հայուն պէտք էր ներշնչել նաեւ մեր Հայերուն ոգին:

 Ահա թէ ինչու այսօրուան քարակերտ շքեղ Բեթէլը գաղթականութեան առաջին օրերուն կռչուեցաւ Քէմբի Բեթէլ եկեղեցի: Հայ Աւետարանական Բեթէլ եկեղեցիին 90ամեակը կը զուգադիպի այս եկեղեցիին ամենէն երիտասարդ մէկ հովիւին՝ Վեր. Յարութիւն Սելիմեանի պաշտօնավարութեան շրջանին: Վեր. Սելիմեանը այս եկեղեցիին 19 –րդ հովիւն է:
Պատմութիւնը կը վկայէ, թէ՝ եղեռնի իսկ օրերուն եւ յատկապէս Կիլիկիոյ վերջնական պարպումէն ետք՝ երբ քաղաքակիրթ աշխարհը պարտեալ Թուրքիան վերածեց յաղթողի, տարագիր Հայ բազմութիւններ եկան հաւաքուիլ, առաջինը Հալէպի ճապրիէի, Համիտիէի եւ Սուլէյմանիէի շրջաններուն:
Այստեղ, ծայրահեղ թշուարութեամբ ապրող մեր բազմութիւնները վառուած վերապրելու տենչով անմիջապէս լծուեցան երդիգ մը ունենալու աշխատանքին եւ անոր առընթեր լծուեցան աղօթարան եւ դպրոց ունենալու ազգապահ գործին:

Այս գաղթօճախին մէջ Աւետարանական պաշտամունքներ սկսած են կատարուիլ 1922  թուականին:

Նոյն օրերուն, Համիտիէի հիւղաւանին մէջ, կրօնական ու կրթական նպաստներու համար տախտակաշէն սրահ մը կառուցուի Ամերիկեան Պորտ միսիոնարութեան նախաձեռնութեամբ: Տարեցները կը յիշեն, որ Բեթէլ Վարժարանին դասարանները իրարմէ բաժնուած էին վարագոյրներով: Տախտակաշէն նոյն սրահը յետագային ունեցած է աւելի մեծ ծաւալ երբ անոր կողքին ստեղծուած է յարակից փոքր սրահ մը՝ յատկացուելու թէ՝ մանկապարտէզի փոքրիկներուն, թէ՝ կիրակնօրեայ դպրոցներու աշակերտութեան, միաժամանակ Ջանից ընկերակցութեան անդամներու հանդիպումներուն:

Այդ օրերուն, Բեթէլ եկեղեցիի ժողովուրդին մեծամասնութիւնը բաղկացած էր Մարաշի Հայ Աւետարանական եկեղեցիներուն պատկանող վերապրող տարագիրներէ, որոնք առ հասարակ բանուորներ էին, ծերունիներ, այրիներ, որբեր, եւ պատանիներ: Եւ քանի որ թուրքը իր առաջին հարուածը հասցուցած էր մեր մտաւորականութեան եւ եկեղեցիի առաջնորդութեան վրայ, տարագիր զանգուածներու մէջ երիտասարդ առաջնորդ տարրերու պակասը խիստ զգալի էր:

1922-ին Բեթէլ Եկեղեցիի հիմնադրութեան տարին, հովուական պաշտօնի կը կոչուի Վեր. Կարապետ Քէթէնճեանը: Հայ Աւետարանական Բեթէլ Եկեղեցիի Հիւղաւանային շրջանը կ՛ընդգրկէ 1923-1932 տարիները, որոնց ընթացքին առաջին հովիւներուն պարտականութիւնը կ՛ըլլայ հաւաքել հայ խլեակները Աստուծոյ խօսքին շուրջ եւ մխիթարել զանոնք գալիք լաւ օրերու հեռանկարով եւ օգնել անոնց նիւթապէս, կարելի միջոցներով: Այս նուիրումի գործը կը տեւէ մինչեւ 1932 թուական, երբ եկեղեցի յաճախողներու թիւը կը հասնի 1600 հոգիի: Բեթէլ եկեղեցւոյ առաջին հովիւները մտայղացումը ունեցան ձեռնարկելու դրամահաւաքի մը,    որպէս զի կարելի ըլլար հիւղաւանները օժտել քարաշէն եկեղեցիով մը: 1932-1934 տարիներուն Հայ Աւետ. Բեթէլ Եկեղեցիի հովիւ կը նշանակուի Կիլիկիոյ Հայոց կաթողիկոսանիստ Հռոմկլայ բերդէն ոչ հեռու  գտնուող Ճիպին գիւղի ծնունդ՝ Վեր. Ներսէս Սարեանը, որ եղած էր Այնթապի Գոլէճի ջանասէր ուսանողներէն մէկը: Վերապատուելին վերահասու դառնալով իր նախորդներու ճիգերուն, եկեղեցաշինութեան գործին մէջ, կը նուիրուի ծրագիրը իրագործելու աշխատանքին եւ ահա ժողովուրդէն հանգանակուած գումարով եւ Ամերիկեան Պորտ միսիոնարութեան նիւթական աջակցութեամբ կարելի կ՛ըլլայ գնել Բեթէլ եկեղեցիի այժմ ու հողը Հալէպի Ճապրիէ թաղամասի  բարձրունքին: 1934 թ., տօնական մթնոլորտի մը մէջ կը կատարուի հիմնարկէքը Բեթէլ եկեղեցիի, որ յար եւ նման էր Մարաշի Հայ Աւետարանական առաջին եկեղեցիին:

Կառուցուող եկեղեցին կ՛ունենայ քսան մեթր երկայնք ու տասն եւ հինգ մեթր լայնք: Այս աշխատանքներէն ետք, միայն Վեր. Եղիա Քասունիի օրերուն է որ Բեթէլ եկեղեցիի կառուցումի գործը կը հասնի իր լրումին եւ 1935-1937 Հայ Աւետ. Բեթէլ Եկեղեցիի հովիւը ինք կ՛ըլլայ: Վերապատուելիին ջանքերով կը կանգնի նաեւ Բեթէլ եկեղեցիին երիցատունը: Այս եկեղեցւոյ բեմը կարճ շրջան մը կը ստանձնէ Վեր. Սիսակ Մանուկեանը: Վեր. Ահարոն Շիրաճեան ճշմարիտ նուիրեալ մը, որ Հալէպի հայագաղութին առաջին մէկ ու կէս տասնամեակը կազմող տարիներու ընթացքին ցոյց կու տայ ձեռներէցութեան ցայտուն օրինակ մը եւ իր անհատնում  ուժերը կը նուիրէ մեր ժողովուրդին: Վեր. Ահարոն Շիրաճեանի դերը մեծ եղաւ ոչ միայն Բեթէլ եկեղեցիի հողի գնման աշխատանքներուն, այլ գլխաւոր հիմնադիր եղաւ հայ կարմիր խաչին: Ան մտածեց նաեւ հիմնել Հալէպի Հայ Ծերանոցը Տ. Ներսէս Աւագ  Քահանայ Պապայեանի եւ Գերապատիւ Տէր Պօղոս ծայրագոյն Վարդապետ Չարըքեանի հետ: Անապատներէ եւ օտարներէ մօտ ապաստանածներէ հաւաքուած հայուհիներու համար պատրաստուած էր կեդրոն մը Հալէպի մէջ, որուն ղեկավարութիւնը ստանձնած էր Վեր. Շիրաճեանը 1923 թուականին եւ զոր լաւագոյն ձեւով վարած էր ամբողջ 15 տարի: Բազում  դժուարութիւններ անտեսած, նոյնիսկ իր ժողովուրդին սիրոյն բանտարկուած ու չարչարուած այս հովիւը երբեք չէ տրտնջած իր կրած դժուարութիւններուն համար: 1939-1947 տարիներուն վայելած է համաժողովրդային սէր իր առաքինութեան եւ նուիրումին պատճառաւ: Երկրորդ Համաշխարհայինի ընթացքին, ժողովուրդը աւելի ջերմօրէն կը փարի  եկեղեցիին եւ կ՛օժանդակէ անոր այնքան մը, որ եկեղեցին նիւթապէս կը դառնայ ինքնաբաւ: Ու թէեւ արուարձաններու կառուցման պատճառաւ խիստ նուազած էր Բեթէլ եկեղեցիին  անդամներուն թիւը, պատերազմի շրջանին դարձեալ կը բարձրանայ հազարի: 1945-1946 տարիները բացառիկ շրջան մը եղան եկեղեցիին համար: Բեթէլ եկեղեցիին պաշտամունքներու առաջնորդութիւնը 1947-1949 տարիներուն ստանձնած էր Վեր. Ներսէս Խաչատուրեանը, որբութենէ բարձրացած հայը, որ միաժամանակ վարիչ տնօրէնն էր «Քրիստոսի եկեղեցիին» ու կը կազմակերպէր կիրակնօրեայ հանդիպումներ հայ պատանիներու համար: Վեր. Խաչատուրեան երկար միջոց մը Բեթէլ Վարժարանի հոգաբարձութիւնը վարելէ ետք, Հալէպի հայ Աւետարանականներու համայնքապետի պաշտօնը ստանձնած է ապա առաքելութեամբ փոխադրուած Թեհրան:

Հայ Աւետարանական Բեթէլ եկեղեցւոյ 1949-1956 տարիներու հովուական պաշտօնը վարած է Վեր. Տիգրան Անդրէասեանը, որ անցեալին եղած է հոգեւոր հովիւ Զէյթունի մէջ եւ մեծ դեր ունեցած Մուսա Լերան ինքնապաշտպանութեան ընթացքին: 1956-1957 տարիներուն թէեւ եկեղեցւոյ խորհուրդներու  մատակարարութիւնը տրուած էր Վեր. Անդրէասեանին, բայց եկեղեցական գործունէութիւններն ու բեմը ստանձնած էին Պատուելիներ Յովհաննէս Գարճեան եւ Լութֆի Հայտօսթեանը: Բեթէլ եկեղեցւոյ բեմին վրայ 1957-1963 կը տեսնենք Վեր. Վահան Պետիկեան: Վեր. Եսայի  Սարմազեանին հովուական գործունէութիւնը կը սկսի Բեթէլ եկեղեցիէն 1963-ին, (այժմ Թորոնթօ- Գանատա): 1947 -1963-ի հովիւներու փոխանցման շրջաններուն, եղած են ամիսներ երբ եկեղեցիին բեմը մնացած է թափուր: Ահա այդ միջոցներուն բեմին ծառայած է Տիար Սարգիս Մալաքեան: 1969 թուականին Բեթէլ Եկեղեցիի եկեղեցական պատասխանատուութիւնը յօժարակամ ընդունած են Վեր. Պարգեւ Աբարդեան ու Տիար Պետրոս Քէլլիկեանը: Այդ տեւած է մինչեւ 1972:

1973-1975 թուականներուն, Վեր. Մանասէ Շնորհօքեան կը ստանձնէ եկեղեցիին հովուական պաշտօնը: 1975-1978 Վեր. Յովհաննէս Սարմազեան, Վեր. Արտաշէս Գերպապեան, Վեր. Զարիֆեան եւ Տիար Իսահակ Սարաֆեան կարճ շրջաններով ծառայած են եկեղեցւոյ բեմին: 1978-1981 տասնամեակին այս եկեղեցիին ծառայած է  Վեր. Պարգեւ Օրջանեանը: 1982-1988 Բեթէլ եկեղեցիի հովուական ծառայութեան կը հրաւիրուի Վեր. Հաննա Սարմազեան: 1990-1992 թուականներուն եկեղեցիին բեմը կը ստանձնէ Տիար Մելքոն Մելքոնեան: Ու վերջապէս Բեթէլ եկեղեցին 1992-ին ունեցաւ երիտասարդ հովիւ մը յանձինս Վեր. Յարութիւն Սելիմեանի, որ մինչեւ այսօր կը մնայ հաւատարիմ իր պաշտօնին:

Հայ Աւետ. Բեթէլ Եկեղեցին այսօր կը շարունակէ իր առաքելութիւնները իր կիրակնօրեայ, շաբաթամիջի պաշտամունքները եւ հանդիպումները հետեւեալ մարզերուն մէջ:

Կիրակնօրեայ դպրոց, Պատանի-ասպետներ, Ք.Ջ. երիտասարդաց, Տիկնանց Միութիւն, Երիտասարդ զոյգեր, «Երախտիք» երգչախումբ, «Արմիս» երաժշտանոց, Ամառնային Ս. Գրոց Վարժարան եւ Աստուածաշունչի սերտողութեան խմբակ, որոնց ընդմէջէն զգալիօրէն կը վայելենք Հօր Աստուծոյ առաջնորդութիւնը եւ իմաստութիւնը Իր եկեղեցիին ծառայութեան ի խնդիր:

Եկեղեցին կը ծրագրէ՝ աւետարանչական պաշտամունքներ, ընտանեկան համագումարներ, միօրեայ եւ կիսօրեայ պտոյտներ, ընտանեկան քերմէսներ, երաժշտական ձեռնարներ, դասախօսութիւններ, սեմինարներ եկեղեցիի իւրաքանչիւր մարմիններուն համար: Իւրաքանչիւր ամսուան վերջին Կիրակին կը մատակարարուի հաղորդութիւն: Եկեղեցին նաեւ կը հրատարակէ շաբաթաթերթ «Տեղեկատու» եւ ամսաթերթ «Հասկաքաղ»:  Անցնող տասը տարիներու ընքացքին տեղի ունեցած են զանազան դասընթացներ՝ Անգլերէն լեզուի, Հայերէն լեզուի եւ համակարգիչի:

ԿԻՐԱԿՆՕՐԵԱՅ ԴՊՐՈՑ

ՊԱՏԱՆԻ- ԱՍՊԵՏՆԵՐ

Ք.Ջ. ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱՑ

«ԵՐԱԽՏԻՔ» ԵՐԳՉԱԽՈՒՄԲ


ԱՄԱՌՆԱՅԻՆ Ս. ԳՐՈՑ ՎԱՐԺԱՐԱՆ

                                                                              ՊԱՏԱՆԻ -ԱՍՊԵՏՆԵՐ

Developed By Digilite